Wyobraź sobie, że spacerujesz po malowniczym tropikalnym raju, gdzie w powietrzu unosi się oszałamiający zapach czekolady! Witaj w Kostaryce, kraju słynącym nie tylko z zachwycającego krajobrazu, ale również z bogatych plantacji kakao. W tym wpisie wyruszymy w podróż ku poznaniu słodkiego świata kakao, które w Kostaryce nazywa się Boskim napojem, i dowiemy się, dlaczego właśnie Kostaryka jest idealnym centrum uprawy kakao oraz jaką tradycję napój ten ma w kostarykańskim środowisku.

‍

Korzenie kakao w Kostaryce

Kakao ma w kostarykańskiej historii głębokie korzenie, które sięgają aż czasów przedkolumbijskich, kiedy plemiona tubylcze czciły święte drzewo kakaowca za jego pyszne owoce oraz mistyczny eliksir znany jako "xocolatl" (czekolada). Według legendy kostarykańskich tubylców z plemienia Chibcha stwórca Sibú użył kakao, aby roznieść po Ziemi nasiona stworzenia. Dla pierwotnej indiańskiej ludności plemienia Bribrí drzewo kakaowca do dziś ma specjalne znaczenie - według legendy stwórca ziemi Sibu chciał pomóc nieszczęśliwej ludzkości i poświęcił jej swoją ukochaną córkę Iririę, której nadał postać drzewa kakaowca. Miało ono przynieść ludziom miłość, dobrobyt, zdrowie i jedność. Bribriowie od tego czasu nie mogą używać gałęzi kakaowca do podpałki, a napój z ziaren kakao mogą przygotowywać tylko kobiety.

Ziarna kakao przez wieki używane były jako środek płatniczy i system ten przetrwał aż do XVIII wieku. Gdy hiszpański zdobywca Hernando Cortés skosztował napoju z ziaren kakao, zauważył jego pobudzające działanie, a Boski napój z domieszką cukru i przypraw stał się nieodłączną częścią europejskich dworów królewskich. Pierwsza tabliczka czekolady została wytworzona dopiero sto lat później w Wielkiej Brytanii. Kakao do dziś, już od ponad 3000 lat, jest nieodłączną częścią kostarykańskiej kultury, gospodarki i ekologii.

Idealne warunki do uprawy kakao

Wyjątkowe warunki geograficzne i klimatyczne Kostaryki tworzą idealne środowisko do uprawy kakao. Kraj znajduje się 8 do 10 stopni na północ od równika i panuje tu tropikalny klimat z wyraźnym okresem deszczy i suszy. Temperatura i wilgotność powietrza w połączeniu z bogatą w składniki odżywcze glebą wulkaniczną tworzą idealne warunki do wzrostu drzew kakaowca.

Różnorodność odmian kakao

Kostaryka może pochwalić się różnorodną gamą odmian kakao, z których każda wnosi do świata czekolady swój odrębny profil smakowy. Do najbardziej powszechnych należą Criollo, cenione za swój delikatny i aromatyczny smak, Forastero, znane ze swojego mocnego smaku, oraz Trinitario, hybryda łącząca najlepsze cechy odmian Criollo i Forastero.

Zrównoważone metody uprawy kakao

Kostarykańscy hodowcy kakao szczycą się zrównoważonymi i ekologicznymi praktykami rolniczymi. Wiele plantacji kieruje się metodami ekologicznymi i unika syntetycznych pestycydów oraz nawozów. Niektóre farmy kakao są ponadto certyfikowane jako fair trade, co zapewnia, że rolnicy otrzymują sprawiedliwe wynagrodzenie za swoją pracę, i wspiera etyczne metody produkcji.

‍

Proces uprawy kakao

Proces uprawy kakao to skomplikowana sztuka, która wymaga determinacji i cierpliwości. Zaczyna się od wysadzenia nasion kakaowca w starannie wybranych miejscach, gdzie zapewniony jest wystarczający cień, który chroni delikatne drzewa przed bezpośrednim promieniowaniem słonecznym. Niskie gałęzie kakaowca przycina się, aby wesprzeć wzrost pionowy, co maksymalizuje plon i ułatwia zbiory. Drzewka rodzą pierwsze strąki po około dwóch latach, a zbiory odbywają się dwa razy w roku. W jednym strąku bywa między 20 a 50 ziaren, a jedno zdrowe drzewo wyda ich w ciągu roku nawet 2000.

Zbiory i fermentacja

Ziarna kakao zbiera się ręcznie, gdy osiągną dojrzałość, która zwykle objawia się zmianą koloru. Strąki ostrożnie się rozdziela i odsłania cenne ziarna kakao oblane miąższem o kwaskowatym smaku. Ziarna, które wciąż pokryte są cukrową powłoką, zostawia się na kilka dni do fermentacji w drewnianych skrzyniach lub specjalnie przystosowanych koszach. Fermentacja jest ważnym krokiem, który rozwija smak ziaren kakao i zmniejsza ich gorycz.

Suszenie i prażenie

Po fermentacji ziarna kakao rozkłada się na słońcu, aby wyschły i straciły nadmiar wilgoci. Po wyschnięciu ziarna kakao praży się na ogniu, aby uwydatnić ich charakterystyczny czekoladowy zapach i smak. Oddzielanie łupin od ziaren kakao na wielu farmach robi się dotychczas ręcznie i jest to praca wymagająca dużej dawki cierpliwości oraz silnych rąk. Na tym etapie może rozpocząć się przemiana surowego kakao w pyszną czekoladę - wyłuskane ziarna kakao rozdrabnia się (zazwyczaj również ręcznie, aby zachować korzystne antyoksydanty) i z powstałą masą kakaową może rozpocząć się słodkie czarowanie. Aby powstała klasyczna tabliczka czekolady, pozostaje już tylko uzupełnić masę kakaową o pożądaną ilość cukru (w Kostaryce wykorzystuje się przeważnie cukier trzcinowy), ewentualnie o przyprawy czy inne dodatki, wcisnąć powstałą masę w wybrane formy, zamrozić i voilà - pyszna czekolada jest gotowa!

‍

Rozkwit turystyki czekoladowej

Dzięki magii kakao w Kostaryce powstała również "turystyka czekoladowa". Podróżnicy z całego świata odwiedzają plantacje kakao, aby zapoznać się z procesem uprawy, wziąć udział w seminariach o produkcji czekolady i nacieszyć się wybornym smakiem świeżej czekolady lokalnej produkcji. Na półwyspie Osa możesz wytworzyć własną czekoladę wspólnie z farmerami z Osa Cacao Chocolate Factory (link tutaj). Dona Christina wraz ze swoją rodziną oprowadzi cię po plantacjach kakao pośrodku dżungli, a następnie wytworzysz własną czekoladę, którą również zabierzesz ze sobą. Czekając na stwardnienie masy czekoladowej, możesz wykorzystać pozostałą czekoladę jako peeling do twarzy i odpocząć przy dźwiękach przyrody z czekoladową maseczką na twarzy. Podczas wycieczki można między innymi spotkać cały szereg miejscowych zwierząt, takich jak np. ostronosy, tukany, papugi i małpy.

Rytuały i ceremonie kakao

Kakao do dziś jest ważną częścią nie tylko rytuałów tubylczych. W północnej Kostaryce Malekowie obmywają ciała swoich zmarłych przyprawionym napojem czekoladowym. Bribriowie używają mieszanki kakaowej podczas rytuałów pośmiertnych, kąpią w napoju wdowy i piją czekoladę także podczas porodu. Z ceremoniami kakao, często połączonymi z medytacją czy jogą, w Kostaryce spotkasz się zwyczajnie, przede wszystkim na półwyspie Osa. W lokalnych ośrodkach odosobnienia możesz więc skosztować ceremonialnego kakao uważanego za medycynę, które popija się wspólnie w ramach ceremonii prowadzonej przez wyspecjalizowanego przewodnika. Częścią tej ceremonii jest zazwyczaj prowadzona medytacja, ewentualnie śpiew, taniec czy inna praktyka duchowa, która dopomaga w połączeniu z duchem kakao oraz z samym sobą, z innymi i z naturą.

Czarujący krajobraz Kostaryki wraz z tradycją zrównoważonej uprawy kakao bez wątpienia zaliczyły ją do czołowych destynacji uprawy kakao. Kostarykańskie wyroby są bez wątpienia gurmańskim przeżyciem dla każdego miłośnika czekolady. Gdy następnym razem będziesz raczyć się świetną tabliczką czekolady, wspomnij na podróż kakao, która zaczęła się w bujnej kostarykańskiej dżungli!

‍